Web sitemize hoşgeldiniz, 25 Mayıs 2017

Ataksi Telenjiektazi: Nedenleri ve Tanı Kriterleri

Ataksi Telenjiektazi: Nedenleri ve Tanı Kriterleri

Ataksi Telenjiektazi Nedir?

Ataksi telenjiektazi; ilerleyici nörolojik problemler tarafından karakterize kalıtsal bir hastalıktır. Yürüme güçlüğüne ve çeşitli kanser türlerine yakalanma riskine yol açar. Belirtileri genellikle çocukluk döneminde gelişir. Ataksi telenjiektazi hastalığı olan çocuklar yürümeyi öğrendikten kısa bir süre sonra sendeleme ve dengesizlik (ataksi) görülür. Ataksi telenjiektazi hastası olan kişilerin çoğu sonunda tekerlekli sandalye kullanmaları gerekecektir.

Ataksi telenjiektazi hastaları normal zekaya sahiptir, ancak zamanla konuşma bozukluğu gelişir ve yazma ve diğer görevlerde zorluk çekmeye başlarlar. Genişlemiş kılcal damarları, yani küçük kan damarları “telenjiektazi” denilen kırmızı lekelere neden olur. Yaşlandıkça cilt ve gözlerde görülebilir. Ataksi telenjiektazi hastalığı olan kişiler zayıf bir bağışıklık sistemine sahiptir ve enfeksiyonlara daha yatkındır. Buna ek olarak, x-rays gibi iyonize edici radyasyona özellikle hassas oldukları görülmüştür ve kanser riski artar.

Ataksi Telenjiektazi Nedenleri

Ataksi telenjiektazi genetik bir hastalıktır. Bu hastalık ATM geni ile ilgilidir. ATM, mutasyona uğramış ataksi telenjiektazi anlamına gelir. ATM genindeki (değişiklikler) mutasyonlar bu hastalığa neden olur.

Normalde, her hücrede her genin iki kopyası vardır: biri anneden, diğer babadan kalıtsaldır. Ataksi telenjiektazi, otozomal resesif (çekinik) kalıtım olarak bir ailede nesilden nesle aktarılabilir. Otozomal resesif kalıtımdan bir kişinin etkilenmesi için mevcut olan genin her iki kopyasının mutasyona uğramış olması gerekir. Bu da, çocuğun etkilenmesi için her iki ebeveynin de gen mutasyonu aktarması gerekir, anlamına gelir. Gen mutasyonunun sadece bir kopyasına sahip olan kişi taşıyıcı olarak adlandırılır. Hem anne hem baba resesif (çekinik) gen mutasyonu taşıyıcısı olduğunda, bir çocuğun iki mutasyonu devralması şansı %25’dir ve ataksi telenjiektazi hastalığından etkilenebilir. Anne, baba, kardeşler gibi çocuğun birinci dereceden olan akrabalarında ataksi telenjiektazi varsa; taşıyıcı olma ve tek gen mutasyonunu devralması şansı %50’dir.

Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerden birinin gen mutasyonunu taşıdığı biliniyorsa, bu kalıtsal kanser sendromu riskini artırır. Preimplantasyon genetik tanı (PGT), IVF ile bağlantılı olarak yapılan tıbbi bir prosedürdür. Genetik mutasyon olarak bilinen bu spesifik geni taşıyan insanların mutasyona sahip olmayan çocuklar dünyaya getirmesini sağlar. Genetik mutasyon olarak bilinen bu spesifik geni taşıyan insanların mutasyona sahip olmayan çocuklar dünyaya getirmesini sağlar. Kadının yumurtaları çıkarıldıktan sonra laboratuvarda döllenir. Embriyo belli bir büyüklüğe geldiğinde, bir hücre kaldırılır ve söz konusu genetik hastalık için test edilir. Ebeveynler daha sonra mutasyon olmayan embriyo transferini seçebilir. PGT, 20 yıllık bir zaman diliminde ve birçok kalıtsal kanser yatkınlık sendromu için kullanılmıştır. Ancak başlamadan önce dikkate alınması gereken finansal, fiziksel ve duygusal faktörler ile karmaşık bir prosedür olmasıdır.

Ataksi Telenjiektazi Tanı Kriterleri

Ataksi olarak adlandırılan dengesiz yürüyüşe sahip çocuklarda bu belirtiler ışığında ataksi telenjiektazi hastalığından şüphelenilir. ATM gen testi mevcuttur ve genetik mutasyonlar ataksi telenjiektazi hastası olan kişilerin %90’unda tespit edilir. Aşağıda yer alan testler, ataksi telenjiektazi veya diğer ataksi türlerinin tanısının konulmasında yararlı olabilir:

  • İmmunoblotlama (ATM protein testi): Ataksi telenjiektazi için en iyi tanı testidir. Ataksi telenjiektazi olan bireylerde ATM geni tarafından yapılan protein miktarı çok düşük olur ya da hiç olmaz.
  • Radyoduyarlılık Tahlili: Ataksi telenjiektazi hastalarında rasyasyona duyarlılık artar; bazı hücrelerin çıkarılması ve radyoterapi ile örnek tedavi tanı koymaya yardımcı olabilir. Bu testten bir sonuç almak 3 ay kadar sürebilir.
  • ATM kinaz aktivitesi: Bu test ATM gen tarafından yapılan protein etkinlik düzeyine bakar. Çok az ya da hiç etkinlik olmaması, muhtemelen ATM geninde bir mutasyon olduğu anlamına gelir.

Ataksi Telenjiektazi Tarama Seçenekleri Nelerdir?

Ataksi telenjiektazi hastası olan çocuklar ve yetişkinler düzenli olarak doktora görünmeliler ve kanser belirtileri izlenmelidir. Ataksi telenjiektazi hastalarında sık sık enfeksiyonlar gelişebilir ve bu nedenle bağışıklık durumlarının düzenli olarak kontrol edilmesi için teşvik edilmeliler. Kanser tarama yönergeleri ATM mutasyon taşıyıcıları için gelişmektedir. Artan kanıtlar ışığında, ATM mutasyon taşıyıcısı olan kadınlar arasında orta ve yüksek derece meme kanseri riski görülmektedir. Ulusal Kapsamlı Kanser Ağı (NCCN), bu kadınların yıllık mamogram taramasına ek olarak, yıllık meme manyetik rezonans görüntüleme (MRG) meme kanseri taraması yaptırmasını öneriyor. ATM mutasyon taşıyıcıları arasında kolorektal kanser taraması için henüz özel yönergeler yoktur. Ancak bazı uzmanlar, genel nüfus için her 3 ila 5 yılda bir kolonoskopi taraması öneriyor.

Yeni teknolojiler geliştikçe ve ataksi telenjiektazi hakkında daha fazla bilgi edinildikçe, zamanla tarama seçenekleri de değişebilir. Uygun tarama testleri konusunda doktorunuzla konuşmanız önemlidir.

Ataksi Telenjiektazi Ne Kadar Yaygındır?

Ataksi telenjiektazi nadir görülen bir hastalıktır. 100,000 kişiden 1’i veya 40,000 kişiden 1’inin bu hastalıktan etkilendiği tahmin edilmektedir. Bir kişinin tek bir ATM gen mutasyonu taşıma riski yaklaşık 100 kişide %1’dir.

Ataksi Telenjiektazi ile İlişkili Kanser Riskleri Nelerdir?

Ataksi telenjiektazi hastalığı olan kişilerin kansere yakalanma riski %40’dır. Bu kişilerde en sık görülen kanser türleri, lösemi ve lenfomadır. Bu iki kanser türü çocukluk döneminde ortaya çıkabilir. A-T hastaları daha uzun yaşar; meme kanseri, yumurtalık kanseri, mide kanseri, melanom ve sarkoma (yumuşak doku kanseri) gibi diğer kanser türleri riskinde artış görülür.

Ataksi Telenjiektazi gen mutasyonu için bir taşıyıcı veya heterozigot olmak ile ilişkili tahmin edilen kanser riskleri nelerdir?

Taşıyıcılar, bir ATM gen mutasyonu olan kişilerdir ve ayrıca meme kanserine yakalanma riskleri vardır. Bazı çalışmalar, taşıyıcı kadınlar meme kanseri riskinin yaşam boyu 5 ila 9 kat daha yüksek olduğunu göstermiştir. Diğer çalışmalarda ise genel nüfusa oranla meme kanseri gelişme riskinin yaşam boyu 2 kez görüldüğünü göstermiştir. Henüz erkek ATM taşıyıcıları arasında meme kanseri riski olup olmadığını bilmiyoruz. Erkek ve dişi ATM mutasyon taşıyıcılarında ayrıca kolon veya mide kanseri riski altında olabileceğini düşündüren bazı veriler vardır. Ancak bu verilerin netliği yoktur. Kanser ve ATM mutasyon taşıyıcıları arasında diğer hastalıkların riskini açıklamak için ek araştırmalara gerek duyulmaktadır. Araştırmalar, taşıyıcılarda kalp hastalığı riskinin de olabileceğini gösteriyor.

Kalıtsal kanser testi çoklu gen panelleri kapsayacak şekilde genişlediğinde, ataksi telenjiektazi gibi sendromların klasik tanımı değişebilir. ATM gen mutasyonu olan bazı kişiler, ataksi telenjiektazi için yukarıda listelenen kriterlerden herhangi birine henüz sahip olmayabilir. Bu insanların kansere yakalanma risklerinin aynı olup olmadığı bilinmemektedir.

Doktorunuza Bunları Sorun!

Eğer kansere yakalanma riski konusunda endişeleriniz varsa, doktorunuzla konuşun. Doktorunuza aşağıda yer alan soruları sorabilirsiniz:

  • Kansere yakalanma riskim nedir?
  • Kansere yakalanma riskini azaltmak için ne yapmalıyım?
  • Kanseri önlemek ve taramalar için ne gibi seçenekler mevcuttur?

Eğer aile geçmişinizde ataksi telenjiektazi hastası biri varsa, endişelerinizi gidermek için aşağıdaki soruları doktorunuza sorabilirsiniz:

  • Aile geçmişim kanser riskini artırır mı?
  • Ailemde ataksi telenjiektazi olabilir mi?
  • Genetik test yaptırmalı mıyım?
  • Genetik danışmanı ile görüşmeli miyim?
BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz